Tiếng hát từ Đông Hà

Giao Chỉ - San Jose

Khai từ
Âm nhạc là một phần quan trọng của đời sống. Tiếng hát và ca sĩ phản ánh một thời sẽ còn lưu lại cho mai sau. Nếu muốn chọn ra 3 giọng hát nữ của ba miền đất nước, thuộc về ba lứa tuổi, hát ba thể loại thì chúng ta sẽ chọn ai. Ba nữ ca sĩ nào đã đến với người Việt từ 20 cho đến 30 năm qua tại hải ngoại. Có thể quí vị chưa đoán được ý kiến của chúng tôi. Tuy có phần chủ quan, nhưng đây là sự lựa chọn. Khánh Ly người miền Bắc. Cả cuộc đời và những bài ca là một kiếp trầm luân lưu lạc như thân phận người dân Việt từ di cư, chinh chiến, di tản và lưu vong. Đặc biệt cô ở lớp tuổi 60, đã có tên tuổi từ Việt Nam, thêm trọn vẹn 30 năm đi hát liên tục tại hải ngoại. Tiếng hát thứ hai từ miền Nam, lớp tuổi 50. Vừa là nhạc sĩ sáng tác vừa là ca sĩ. Cô con gái của Đại Tá Nguyễn Văn Y cũng trình diễn gần 30 năm từ các trại tỵ nạn cho đến các sân khấu văn nghệ đấu tranh của người Việt. Nguyệt Ánh hiện thân của một đời đấu tranh bằng văn nghệ. Người thứ ba là cô gái miền Trung, thế hệ 30 và sắp bước vào 40. Hơn 10 năm ca hát tại hải ngoại. Sở trường là nhạc quê hương. Đây chính là ca sĩ Như Quỳnh. Và bài này viết về thân thế của cô.

Sinh quán Đông Hà
Chiều ngày 9 tháng 9 năm 1970, một cô bé ra đời tại trạm y tế thị trấn Đông Hà. Đứa bé sơ sinh cất tiếng khóc chào đời trên miền đất hẻo lánh nhất của cả một quê hương đất nước điêu linh.
Năm 1970 miền Nam vừa mới hồi sinh sau cơn bão lửa Mậu Thân 1968 nhưng Đông Hà vẫn còn là miền Hỏa Tuyến. Cả thị trấn không có một nhà thương xứng đáng gọi là bệnh viện. Bà mẹ trẻ sinh con gái đầu lòng tại một trạm y tế rất đơn sơ nghèo nàn. Suốt cuộc đời mê tiểu thuyết của Khái Hưng qua Tiêu Sơn Tráng Sĩ, chị đã đặt tên con gái là Quỳnh Như. Chị Lâm Thị Quý đã thương yêu quay quắt cái cô Trương Quỳnh Như trong vai người yêu của nhà cách mạng Phạm Thái. Câu chuyện đã xẩy ra dưới thời nhà Nguyễn Tây Sơn. Người tráng sĩ đất Tiêu Sơn, đóng vai nhà sư nát rượu đã hát rằng: Than ôi, chí lớn trong thiên hạ không đong đầy hồ rượu, than ôi chí lớn trong thiên hạ không đong đầy đôi mắt giai nhân.
Đó là đôi mắt nàng Quỳnh Như.

Quê mẹ
Mẹ nhất định gọi con gái của mẹ là Quỳnh Như. Suốt một đời sinh ra và lớn lên ở Đông Hà, cô gái trẻ đã kết duyên với một sĩ quan VNCH. Ngày nay dù đã đi khắp bốn phương trời, bà mẹ Đông Hà của cô Lê Quỳnh Như vẫn không bao giờ quên được miền đất khổ với những cơn gió Hạ Lào thổi khô ngọn cỏ. Tất cả các quân nhân của tổng trừ bị Sàigòn từ Nhẩy Dù, Thủy Quân Lục Chiến, Biệt Động Quân thẩy đều biết thị trấn Đông Hà.
Khi tập trung hành quân hỏa tuyến hay đánh qua Nam Lào, quận lỵ nhỏ bé này đã có lúc hiện diện hàng chục ngàn binh sĩ. Các cô gái Đông Hà nổi tiếng xinh đẹp, ít nhất dưới con mắt của chiến binh xa Sàigòn lâu ngày. Bài ca bất hủ về đất Pleiku, đi 5 phút đã về chốn cũ thì so với Đông Hà vẫn còn vương giả. Ở đây vừa rời quán cà phê mới bước đi đã hết con đường. Tính ra chưa được 2 phút đã về chốn cũ.
Từ Huế ra Quảng Trị cũng phải trên 40 cây số. Rồi từ Cổ Thành mà đi lên hướng Bắc cũng phải hơn 30 cây số mới đến Đông Hà. Đi khỏi Đông Hà là sẽ thấy sông Bến Hải. Đông Hà là ga cuối cùng của con tàu từ miền Nam ra miền Trung. Chính ở miền đất tận cùng đất nước miền Nam đó cô Lê Quỳnh Như ra đời. Hai mươi ba năm sau cô bé Quỳnh Như được HO qua Mỹ để trở thành ca sĩ Như Quỳnh. Từ năm 1975 cho đến 1993, đứa bé sinh quán Đông Hà trở thành thiếu nữ của thành phố Sàigòn đổi tên và mẹ con một đời lam lũ. Cha đi tù cải tạo suốt 13 năm.

Tình cha
Sau đây là đoạn văn do Như Quỳnh viết về người Cha sau khi đi tù về và những ngày khó khăn của chính cô:
Rồi Ba tôi trở về sau 13 năm tù đày, ông như trở thành một người khác lạ, hay trầm mặc, đôi mắt buồn u uất. Tôi thương Ba tôi quặn ruột, thương cái chí tan bồng hồ thỉ, vai nặng non sông phải nửa đường gẫy gánh, thương nỗi đớn đau Ba đang chịu đựng khi phải đành gác kiếm buông gươm. Ba thường ngồi một mình trong bóng chiều chập choạng nhìn quanh căn nhà đã dột nát không còn một chút gì của nét khang trang năm nào. Ba lao vào cuộc sống kiếm từng đồng bạc san sẻ gánh nặng với mẹ tôi để dìu đàn con đang lớn dần với thời gian. Gia đình tôi chung một mái nhà nhưng mỗi người đều có những suy nghĩ khác nhau.
Tôi đã lớn thật sự, những ngày thơ ấu qua đi với bao nhiêu kỷ niệm, cùng các em trốn vào thảo cầm viên xem phim, hay rủ nhau nhặt những cành củi khô rụng xuống sau cơn mưa dành cho mẹ nấu cơm chiều. Cái nghèo vẫn đeo đuổi sau lưng, tôi xin vào làm ở Nhà Thiếu Nhi Quận Nhất sau khi tốt nghiệp cấp ba. Dạy các bé thơ múa hát là mộng ước thuở tôi còn bé. Mẹ tôi sau những tháng năm long đong cũng xin vào được một trung tâm thí nghiệm thực hành với chân thư ký đánh máy. Tôi đã biết lo toan cùng ba mẹ để dìu dắt các em. Biết ao ước một tấm áo dài đẹp hay một đôi giày mới, nhưng tôi cũng biết đó là những điều khó có thể thực hiện.

Miền đất Hứa
Rồi cả nhà qua Mỹ để lại bà nội già yếu ở lại với quê hương. Máy bay bốc lên cao, bỏ lại Sàigòn, bỏ lại căn nhà cũ kỹ với bà nội dưới mái tôn đen. Thật xa rồi những miền đất quê hương từ Đông Hà, Quảng Trị, Huế và Sàigòn. Miền đất mới là Pennsylvania rực rỡ đèn màu với cuộc sống mới và những video ca nhạc của thời kỳ thập niên 90.
Như Quỳnh không bao giờ nghĩ rằng sẽ có ngày cất tiếng hát những lời than thở cho Huế Buồn, Chuyện Hoa Sim hay Mưa Chiều Miền Trung trên các sân khấu lớn của Thúy Nga hay Asia như hiện nay. Trong một bài tùy bút mới đây ca sĩ Như Quỳnh đã ghi lại những dòng chữ cảm tạ cuộc đời:
Và có lẽ trời không phụ lòng mong mỏi của tôi, tôi đã thực sự được đứng trên sân khấu, đã gặt hái sự thành công bằng chính đôi chân nghệ thuật của mình. Cám ơn cuộc đời đã cho tôi được như hôm nay, cảm tạ tấm chân tình của những người yêu âm nhạc, yêu quê hương. Mãi mãi tôi vẫn là một cô gái Việt Nam, cho dù sống nơi nào trên trái đất, lòng tôi luôn hướng về quê cha đất tổ.

Tiếng hát bay cao.
Trong số các ca sĩ trẻ thành công tại hải ngoại, có một chỗ đứng riêng và phong cách trình bày rất khác biệt, Như Quỳnh là tiếng hát nổi tiếng rất nhanh. Cô thích hợp với các bài tình tự quê hương, các bản nhạc buồn se sắt, mãi mãi cô đơn và sầu thương như thị trấn Đông Hà, nơi cô chào đời giữa mùa thu năm 1970.
Cũng như phần lớn các ca sĩ tên tuổi, lịch trình diễn của Như Quỳnh kín hết các ngày cuối tuần quanh năm. Những tiếng hát danh tiếng của cộng đồng thường bay khắp nước Mỹ và viễn du các lục địa. Thứ Bảy ở miền Đông và Chủ nhật qua miền Tây là chuyện thường tình. Hầu như các cộng đồng Việt ở khắp các tiểu bang đều có tổ chức văn nghệ.
Ca sĩ Như Quỳnh từ tiểu thuyết Tiêu Sơn Tráng Sĩ đất Đông Hà đi ra, vừa mới hát ở San Diego đầu tháng 2 thì giữa tháng 2 lại trở lại San Diego. Cuối tháng 2 mở đầu mùa hát năm 2008 tại Bắc Cali (Campbell) cô lại về Oakland vào cuối tháng 3. Đầu tháng 4 năm 2008 một lần nữa xuất hiện tại CPA tại San Jose. Nhưng lần này, cô là người khách của một tiếng hát rất biểu tượng. Từ những nơi đông đảo cho đến nơi xa xôi vắng vẻ tất cả đều có những người hâm mộ chào đón trên sân khấu cũng như ở các blog điện toán toàn cầu. Nhờ các Video, DVD của các hãng sản xuất lớn như Asia, Thúy Nga, và Vân Sơn, tên tuổi nghệ sĩ bay cao đậu xuống từng mái nhà của dân di tản Việt Nam, để tất cả trở thành thân quen gần gũi.
Cuộc sống của người Việt hải ngoại sau những thập niên trầm luân nay đã đổi thay. Những cô ca sĩ như Diễm Liên sinh trưởng ở Đà Lạt hay Như Quỳnh sinh ra tại Đông Hà đã sớm trở thành những ngôi sao văn nghệ. Những cô gái từ cuộc sống trong gia đình tù cải tạo đau thương, bỗng chốc HO qua Hoa Kỳ đã trở thành thần tượng của một thế hệ tương lai trong cộng đồng di tản Việt Nam. Chính các tài tử của chúng ta, qua lời ca tiếng nhạc đã làm thành các bài học Việt ngữ xuất sắc cho giới trẻ Việt Nam. Ai mà biết rằng trong những lời ca thánh thót dịu dàng của các ca sĩ, còn vương cả âm hưởng của những miền đất Cà Mau, Bến Hải mang theo từ quê hương bên kia đại dương.
Những người lính già ngồi trên đất lưu vong nghe Như Quỳnh hát có nhớ đến những ngày tập trung binh sĩ ở thị trấn Đông Hà trước khi hành quân qua Hạ Lào. Rồi đến lúc rút khỏi đường số 9 Nam Lào trở lại Đông Hà nhỏ bé, thấy được cô gái bán cà phê bên đường đẹp hơn cả giai nhân thủ đô Sàigòn. Một trong các cô gái Đông Hà của thời xa xưa bây giờ là bà mẹ kiêm bà bầu tháo vát của Như Quỳnh. Suốt cả cuộc đời, những người con gái đất Đông Hà vẫn mãi đi tìm người tráng sĩ núi Tiêu Sơn.
Giao Chỉ, San Jose.