Việt Nam thời "tiêu chảy cấp"

● Lại Mạnh Cường

 

"Dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm" đang tiếp tục lan mau chóng từ Bắc vào Nam trong tháng Tư này. Cùng lúc là một loại dịch bệnh mới xuất hiện: "dịch heo tai xanh".
Người dân khi được phỏng vấn tâm sự là họ rất lúng túng trong việc ăn uống hàng ngày. Trước tiên là lo con trẻ đi học và ăn uống ở trường mỗi ngày. Những người đi làm có thói quen ăn hàng quán bên ngoài cũng lo ngại, cố tìm cách giải quyết sao cho ổn thoả việc ăn trưa của chính mình. Trong những gia đình có ý thức về dịch bệnh, dĩ nhiên là bỏ hẳn món ăn rau sống trong bữa cơm. Có bà nội trợ thay thế rau xanh bằng các loại củ, như su hào, củ cải, cà rốt. Thậm chí có những bà quá lo ngại kiêng chẳng những thịt gà vì sợ dịch cúm gia cầm H5N1, nay lại thêm cả thịt heo trước tin dịch heo tai xanh và thay vào đó là chỉ ăn cá. Cũng vì thế mà giá một số mặt hàng gia tăng bất ngờ do số cầu đột nhiên tăng cao khiến số cung chưa theo kịp.
Trong vòng sáu tháng kể từ cuối tháng 10 năm 2007 đến nay đã bộc phát ba cơn dịch "tiêu chảy cấp" nguy hiểm xảy ra. Lần nào cũng xuất phát từ thủ đô Hà Nội và vùng phụ cận, sau đó nhanh chóng lan ra khắp miền Bắc, chạy nhanh vào miền Trung và cuối cùng là miền Nam. Cho đến gần giữa tháng 4 này đã có 21 tỉnh thành bị bệnh dịch này rồi.
Báo cáo chi tiết trong nước cho hay, chỉ trong 6 tháng, tại miền Bắc đã xảy ra 3 đợt dịch "tiêu chảy cấp" nguy hiểm trong đó có dịch tả. Đợt 1 diễn ra từ 23/10 đến 6/12/2007 tại 13 tỉnh, với gần 1,900 ca mắc, 295 ca nhiễm tả. Đợt thứ 2 xảy ra từ 24/12/2007 đến 5/2/2008 chỉ riêng tại Hà Nội, với 58 bệnh nhân, trong đó 32 nhiễm vi khuẩn dịch tả. Đợt thứ 3 xảy ra từ 6/3, tính đến ngày 2/4, có gần 370 người nhập viện, 85 ca dương tính với vi khuẩn dịch tả.

*Tiết canh

Thuật ngữ và nguyên nhân gây dịch "tiêu chảy cấp".
Giải thích về tên dịch "Tiêu chảy cấp nguy hiểm" (Acute Diarrhea Outbreak; Acute Diarrhea Epidemic) cục trưởng cục Y tế Dự phòng và Môi trường Nguyễn Huy Nga cho biết đây là thuật ngữ được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng. Ông Nga còn nói thêm với báo chí là, nói về dịch ở Iraq, trang tin của WHO viết:
"Dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm đã xảy ra với 30,000 ca, trong đó 3,000 ca tả. Nhiều nước khác, như Thái Lan, cũng dùng thuật ngữ này. Trước đây WHO qui định chỉ phát hiện một ca tả đã có thể coi như là có dịch tả. Nhưng hiện nay do lưu thông đi lại nhiều nên có thể xuất hiện một ca tả từ nơi khác đến, nếu khống chế tốt vẫn không có dịch."
Trước tin này tôi cố lục tìm trong trang web của WHO về các báo cáo dịch bệnh, nhưng rất tiếc không tìm ra nguồn tin nào như ông Nguyễn Huy Nga thông báo cả. Quý vị nào tìm được đúng nguồn tin trên xin thông báo rộng rãi cho mọi người cùng biết. Ngược lại tôi thấy người ta vẫn dùng từ ngữ dịch tả (Cholera) như ngày xưa cũ(1).
Gần đây nhất tờ VN Express đăng một mẩu tin rất lý thú: Anh Z. 40 tuổi, cư ngụ ở Long Biên, Hà Nội, cũng cho rằng dịch tiêu chảy cấp không có gì đáng sợ vì đó chỉ là một bệnh thường gặp. Nhưng khi được hỏi nghĩ sao nếu cơ quan chức năng công bố có dịch tả, anh nói: "-, tả thì kinh thật, nghe nói đến dịch tả, tôi nghĩ ngay đến bệnh dịch dễ gây chết người".
Các chuyên viên y tế trong và ngoài nước cũng đã nhiều lần lên tiếng về việc dùng từ ngữ thiếu chính xác, gây nhiều ngộ nhận trong quần chúng, nhưng các quan chức Việt Nam vẫn cố tình làm ngơ và nay ông Nguyễn Huy Nga lại trơ trẽn lý luận như trên.
Tin từ VN Express cho biết, chiều ngày 7/4, kết quả xét nghiệm của Cục An toàn vệ sinh thực phẩm tại một số nhà hàng lớn ở Hà Nội cho thấy, ngay các mẫu rau sống hoặc salad đã rửa, dùng cho khách ăn ngay cũng chứa các vi khuẩn gây tiêu chảy. Các vi khuẩn gây tiêu chảy như: Colifoms, Staphylococcus aureus, Cl. perfringens, E.coli. Trong đó, sự hiện diện của hai loại vi khuẩn cuối cùng chứng tỏ rau bị ô nhiễm phân người cả mới và lâu ngày.
Bệnh Dịch Tả hay còn gọi tắt là bệnh Tả (Cholera) có thể gây ra những trường hợp lẻ tẻ, hay có thể bộc phát thành những trận dịch (epidemic). Khi bệnh lan rộng ra khắp nước và có thể nhiều nơi trên thế giới thì gọi là đại dịch (pandemic). Tình hình hiện nay đã báo động đỏ, nên thủ tướng VC Nguyễn Tấn Dũng phải lên tiếng can thiệp hôm 12/04 vừa qua.
Ở Việt Nam thường năm nào cũng ghi nhận được những trường hợp bệnh tả và có cả các cơn bộc phát thành trận dịch lớn nhỏ, cho nên bảo bệnh tả thuộc loại nội dịch (endemic) ở nước ta cũng không là quá đáng. Bệnh tả do vi khuẩn hình dấu phẩy Vibrio cholerae gây ra, gây mất nước và điện giải trầm trọng, dẫn đến sốc nặng và tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Tả từng gây các đại dịch làm chết hàng triệu người, đến nay vẫn còn xảy ra dịch ở châu Phi và một số nước châu Á. Ở Việt Nam vẫn có các trường hợp tản phát, thường vào mùa hè ở các tỉnh ven biển.
Phẩy khuẩn tả có thể tồn tại nhiều năm trong các động vật thân mềm vùng ven biển, dễ bị tiêu diệt bởi nhiệt độ và các chất diệt khuẩn thông thường. Thời gian ủ bệnh từ vài giờ đến 5 ngày.
Phòng chống, phát hiện và điều trị bệnh tả:
Triệu chứng
Biểu hiện ban đầu là sôi bụng, đầy bụng, tiêu chảy vài lần. Sau đó, bệnh nhân tiêu chảy liên tục rất nhiều lần với khối lượng lớn, có khi hàng chục lít một ngày. Phân tả toàn nước, màu trắng lờ đục như nước vo gạo, không có nhầy máu. Bệnh nhân nôn rất dễ dàng (lúc đầu ra thức ăn, sau toàn nước), thường không sốt, ít khi đau bụng. Do mất nước và điện giải, người bệnh mệt lả, bị chuột rút.
Thể bệnh
Bệnh tả có 4 thể:
- Thể không có triệu chứng;
- Thể nhẹ giống tiêu chảy thường;
- Điển hình nhất là thể cấp tính như miêu tả ở trên;
- Thể tối cấp (diễn biến nhanh chóng, bí tiểu, suy kiệt nhanh chóng sau vài giờ và tử vong).
Ở trẻ em, thường bệnh ở thể nhẹ giống như tiêu chảy thường, có nôn, thường sốt nhẹ.
Điều trị
Nguyên tắc là cách ly bệnh nhân, bồi phụ nước và điện giải, dùng kháng sinh để diệt vi khuẩn. Không được dùng các thuốc làm giảm đi cầu.
Các ca bệnh nặng, không đo được mạch và huyết áp thì phải cấp cứu tại chỗ, nếu chuyển tuyến quá xa thì tiên lượng càng nặng thêm. Bệnh nhân được ra viện khi hết tiêu chảy, tình trạng lâm sàng ổn định, kết quả xét nghiệm cấy phân 3 lần đều không có khuẩn tả (thường sau khi ổn định về lâm sàng khoảng 1 tuần).
Phòng bệnh
Cách ly bệnh nhân ở buồng riêng. Xử lý phân và chất thải bằng cloramin B 10% theo tỷ lệ 1/1 hoặc vôi bột. Khử khuẩn quần áo, chăn màn, dụng cụ, phương tiện chuyên chở bệnh nhân bằng dung dịch cloramin B 1-2%, nước Javen 1-2% hoặc nước sôi.
Điều trị dự phòng cho những người tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân bằng kháng sinh.
Các biện pháp dự phòng chung: Vệ sinh môi trường, bảo đảm cung cấp nước sạch. Ăn chín, uống sôi, kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm, nước đá, nước giải khát. Không nên ăn các hải sản tươi sống, mắm tôm sống vì nguồn bệnh có thể ở trong đó và lây bệnh.
Vệ sinh cá nhân và môi trường: Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi vệ sinh. Mỗi gia đình có một nhà tiêu hợp vệ sinh, không đi tiêu bừa bãi. Gia đình có bệnh nhân cần rắc vôi bột hoặc Chloramin B sau mỗi lần đi tiêu. Phân và chất thải bệnh nhân phải đổ vào nhà tiêu, cho vôi bột và Chloramin B sau mỗi lần đi ngoài để sát khuẩn. Tránh tập trung ăn uống đông người như ma chay, cưới xin...

*Hàng thịt chó

An toàn thực phẩm: Ăn chín uống sôi, không ăn rau sống hay uống nước lã, không ăn các thực phẩm dễ bị nhiễm khuẩn, đặc biệt là mắm tôm sống, hải sản tươi sống, gỏi cá, tiết canh, nem chua. Bảo vệ nguồn nước và dùng nước sạch: Nguồn nước ăn uống phải được bảo vệ sạch sẽ. Tất cả nước ăn, uống đều phải được sát khuẩn bằng hóa chất Chloramin B. Không đổ chất thải, nước giặt, rửa đồ dùng của bệnh nhân hay vứt súc vật chết, rác xuống ao, hồ, sông, giếng. Khi có người tiêu chảy cấp, nhanh chóng báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất để điều trị kịp thời.
Thông tin - tuyên truyền.
Nếu để ý kỹ ta thấy trong ba đợt dịch tả liên tiếp vừa qua đều xuất phát từ Hà Nội, rồi lan rộng ra vùng phụ cận Hà Nội, rộng hơn ra các tỉnh ngoài Bắc và sau đó nhanh chóng vào miền Trung và miền Nam. Tại miền Bắc còn nhiều hủ tục mà ta cần phải bài trừ, nhưng nhà cầm quyền Việt Nam không dám đá động thẳng đến.
Cách đây không lâu trên DCVOnline đăng bài và hình ảnh người bán rau ở thủ đô Hà Nội đã dùng nước cống để rửa rau đem ra chợ bán. Điều khôi hài và đau lòng là chính quyền và dân chúng sở tại lại chịu thua trước những kẻ làm bậy như thế.

*Rửa rau dưới ống cống nước thải

Chính tôi cũng từng nghe người quen ở Hà Nội kể lại các bà bán rau trái ở ngoại thành Hà Nội trên đường gánh rau ra chợ bán, đã tiện dịp ghé xuống ao hồ cống rãnh lấy nước tưới lên rau cho tươi. Tệ nạn cần bài trừ ngay là tưới rau ăn sống bằng phân Bắc cổ truyền. Đồng thời một số thói quen ăn uống sống sít, như ăn gỏi cá sống thường gặp ở một số địa phương miền Bắc, gây ra bệnh Sán gan (Clonornis Sinensis).
Một nguy cơ mang mầm bệnh đi muôn phương chính là các phương tiện giao thông công cộng, công cũng như tư, trong đó phải kể chính là phương tiện tàu hỏa. Trong các đoàn tàu di chuyển khắp Việt Nam ta cần chú ý đến những đoàn tàu hỏa xuyên Việt. Số toa xe có thiết bị cầu tiên tự hoại kiểu mới rất hiếm so với các toa xe thiết kế kiểu cũ, nghĩa là xả thắng chất thải xuống đường sắt.
Quan chức ngành hoả xa cho hay toàn ngành đường sắt chỉ có khoảng 100 toa xe lắp đặt thiết bị vệ sinh tự hoại, còn 1,000 toa vẫn thải trực tiếp phân tươi xuống đường. Như thế hàng tấn chất thải mỗi ngày trên tuyến Bắc - Nam đang là nghi phạm hàng đầu của ca nhiễm khuẩn tả đầu tiên ở Sàigòn. Báo chí VN tiết lộ thêm, trong cuộc họp giao ban bất thường chiều 9/4, tại Hà Nội, đại diện Sở Y tế Thừa Thiên - Huế thẳng thắn: "Nếu Hà Nội, Sàigòn có tả thì Huế cũng sẽ có".
Ông lý giải thủ phạm khiến vi khuẩn tả có thể tấn công cố đô Huế chính là các đoàn tàu Bắc - Nam. Tàu đi và đến để lại phân tươi có vi khuẩn tả, gây ô nhiễm sông Hương. Từ đây, vi khuẩn theo nước sẽ phán tán rộng khắp và rất khó kiểm soát.
Bên cạnh các nan đề do ngành hỏa xa gây ra chúng ta không thể nào quên các chuyến xe đò xuyên Việt hay liên tỉnh thành. Hành khách chính yếu của loại phương tiện này là thành phần dân lao động ít tiền và họ cũng là người có ý thức kém nhất về vệ sinh cá nhân và công cộng. Họ cũng thường là những người đi làm ăn xa, hay đi buôn chuyến trên các tuyến đường đất nước. Họ thường không được quan tâm đúng mức trong việc di chuyển bằng phương tiện trên.
Chẳng hạn trên các tuyến đường về miền Tây hay ra miền Trung từ Sàigòn, tôi chưa bao giờ thấy dọc đường có những bãi đậu xe cho các loại xe đò lớn nhỏ trên các con đường nhựa mới xây dựng hay mới tu bổ. Tài xế xe tự động tấp vào lề đường một hàng quán quen thuộc nào đó để đổ khách. Hành khách dùng nhà vệ sinh thiên nhiên là chủ yếu, một số nhỏ dùng nhà vệ sinh của các hàng quán quanh nơi xe ngừng nghỉ. Đến ngay chính quyền còn không quan tâm hay ý thức đúng mức đến các vấn đề an toàn giao thông và vệ sinh công cộng trên các trục lộ giao thông chính yếu, thì không thể giáo dục dân chúng học tập một nếp sống lành mạnh và văn minh được.
DCVOnline
(1) Nguyễn Trần Hoàng, MD, một cộng tác viên của Người Việt từ miền Nam California, cho biết: "Dịch tiêu chảy cấp" là tên mà Việt Nam gọi tắt của bệnh tiêu chảy cấp tính, đó chỉ là triệu chứng. Bệnh này gây ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó, "con vi trùng tả" là một trong những nguyên nhân gây ra "tiêu chảy cấp". Mà "bệnh tả" thì dễ lây truyền thành dịch, đặc biệt là lây lan qua nguồn nước và thực phẩm. Nếu bệnh tả chỉ bị ở một nơi nhất định thì gọi là "dịch tại chỗ" còn lây lan trên một vùng rộng lớn thì gọi là "đại dịch".
Đài BBC sáng ngày 7 tháng 11 năm 2007 (giờ Hoa Kỳ) trích lời một bác sĩ thuộc Viện Y học Lâm sàng Các Bệnh Nhiệt đới ở Hà Nội, cho biết rằng việc báo chí trong nước công bố hơn 100 ca dương tính với vi khuẩn tả có nghĩa là bệnh tả đang xuất hiện ở Việt Nam, dù Bộ Y tế chưa chính thức công bố. Bà nói thêm: "Lâu lắm chưa có một đợt dịch thế này. Trước đây, hàng năm trong các vùng đồng bằng Cửu Long cũng có, nhưng chỉ một hai ca thôi".
Theo Quyết định số 4233, do chính Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu ký, thì: "Một vụ dịch tả được xác định khi có ít nhất một ca bệnh tả được xác định". Thế nhưng cho tới chiều 06/11/2007, khi đã có hàng trăm người mắc bệnh tả, các quan chức y tế vẫn gọi trận dịch đang đe doạ tính mạng dân chúng này là: "Dịch Tiêu Chảy Cấp".
Lại Mạnh Cường



 

----------------------------------------------------------------------------

Những Bài Trước:
———————————————————————————

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Home Page | Trang Đầu