Chuyện xưa và nay

Nguyễn Dư

Đọc trong lịch sử nước nhà, thấy giống dân Lạc Hồng của người mình từ thời vua chúa, các bậc đế vương coi mình là con trời, từ trời sai xuống để chăn dắt trăm họ, trị dân, an dân; bởi vậy mấy ông quyền qui ghê gớm lắm: Muốn chém ai thì chém, giết ai thì giết. Đám quần thần dưới trướng, khi có chuyện phải tiếp kiến vua thì quỳ mọp trước chỗ vua ngồi, ngẩng cổ lên nói chuyện, chỉ cần thấy một cái "thẹo" nhỏ trên mặt nhà vua đem ra ngoài phổ biến, "xuyên tạc" là bị ghép tội phản nghịch (phản động), phạm thượng có khi bị "mất gáo" như chơi.
Trong hoàng tộc cho đến đám cùng đinh, nói chuyện người ta tránh né những điều húy kỵ. Những lời lẽ nào có động chạm, hoặc tên cúng cơm của vua thì gọi lệch đi bằng những từ khác có khi cùng âm nhưng không để hoàn toàn mất nghĩa.
Mọi người không được chê, phải tuyệt đối trung thành với triều đình. Nếu có chê thì cũng nói nho nhỏ với nhau nghe thôi. Người dân thấp cổ bé miệng bị oan ức "dân oan" không biết kêu ai, đứng lên phản đối bằng... cái miệng thì bị đám cường hào ác bá kiếm cớ trấn áp bằng vũ khí, vũ lực (thời đó chưa có còng số tám), thủ tiêu gọi là để an dân, ổn định xã hội. Vì những uất nghẹn lâu ngày trong lòng nên dân gian thường có những câu vè hoặc những câu thơ bóng bẩy truyền tụng, bới móc những thói hư, tật xấu của triều đình mà nhiều khi không ai biết tác gỉa, xuất xứ.
Ngoài xã hội, mọi người lấy chữ lễ làm đầu, ăn nói không thận trọng coi chừng bị quở trách. Khi nói đến người chết, thấy tiếng chết nói ra sao mà nghe xót xa quá nên có người gọi là mất, qui tiên, khuất núi hay là về với ông bà, theo ông bà... Nói chung, người ta tránh những tiếng không hay ho làm xấu mặt, tủi thân.
Luận về chuyện nào cảm thấy có những từ không tốt đẹp cho bản thân, phe nhóm, người ta cũng tránh né; chỉ xử dụng những từ thanh cao, bóng bẩy, hoặc dùng tiếng lóng nghe sao cho được cái lỗ tai để làm nhẹ đi những việc làm xấu xa.Thí dụ như băng nhóm đi cướp của thì họ không nói là ăn cướp mà dùng từ "ăn hàng", còn bọn chuyên đi ăn cắp vặt thì gọi là "chôm chỉa". Có lẽ như vậy mà ngôn từ của dân tộc càng ngày càng phong phú thêm.
Ở trên là một vài nét thô thiển, vụng về "chấm phá trên bức tranh" tập quán xưa và nay của dân tộc ta.Thời nay, có những ngôn từ, vì bị "cưỡng hiếp" lâu ngày nên người ta sử dụng thành quen, phổ biến. Nói ra đây để nhe chơi, có lẽ vì thấy vô hại nên không ai thèm thắc mắc, mổ xẻ. Nếu có sơ suất thì xin bỏ qua, để mắc tội phạm thượng thì khổ thân em lắm!
Thí dụ như khi người chủ bỏ tiền ra thuê người giúp việc gia đình, hoặc làm việc trong công xưởng thì không thể nào gọi là hợp tác lao động được, mà phải gọi là làm thuê, làm mướn, ở đợ... Ở đợ gọi là... ô shin nghe nó oai hơn? Hợp tác lao động mang ý nhĩa là mọi người cùng hợp lực làm chung công việc, giúp đỡ, tương trợ công sức lẫn nhau. Theo sự hiểu biết của tôi thì hợp tác mang ý nghĩa công bằng trong sự thỏa thuận, không có sự tùy nghi bóc lột, lợi dụng; mà phải chia theo tỉ lệ phần trăm, công, vốn, tương xứng giữa các cổ đông, hay còn gọi là công ty. Chỉ có người thuê và người cho thuê lao động thì mới gọi họ là hợp tác để ăn trên công sức của người lao động.
Còn chuyện nữa là vừa rồi mấy ông bên y tế bất bình bên thông tin báo chí nói về việc tiêu chảy cấp ở khắp nơi. Đại ý bên y tế cho là dịch tả với tiêu chảy cấp cần phải phân biệt, gọi như thế làm cho người dân dễ bị ngộ nhận, nguy hiểm. Họ có lý! Tiêu chảy thì có nhiều loại, nhưng dịch tả là loại bệnh lây lan. Bên thông tin báo chí cũng đâu có vừa! Họ bẻ lại là gọi gì không quan trọng mà làm cách nào ngăn chận mới là quan trọng hơn.
Họ lại cãi chày cãi cối! Viết thông tin, thu thập, phổ biến thông tin mà nói là không quan trọng; trong khi đó đi "leo lề" qua bên y tế rồi chê bai. Chuyện ngăn chận là của mấy ông y tế mà mấy ổng không lo! Đi bắt bẻ người khác!
Mấy ông nhà báo viết cho đảng, mặc dầu thời nay là thời đại văn minh của nhân loại, không như thời vua chúa, phong kiến, nhưng các ông viết bài cũng dè dặt lắm. Thời xưa bị "mất gáo" chứ thời nay "mất ghế" như chơi, có khi còn đi tù nữa!
Ở xứ mình, mà nghĩ cũng lạ à nghen! Nhà báo lấy thông tin từ mọi nơi, trong đó có thông tin từ cơ quan cao cấp của chính quyền. Nếu nhà báo viết bậy, không trung thực, làm cho nạn nhân bị mất danh dự, mất việc, bị đi tù thì nạn nhân là người đi thưa, hai bên trưng bằng cớ, nhân chứng, xem ai tuyên truyền xuyên tạc ra đối chất trước công đường, chứ sao chính quyền lại đi bắt nhà báo? Đi thưa biết đâu chừng thắng cuộc, gỡ được danh dự, đòi bồi thường kiếm lấy chút tiền còm đi... cá độ bóng đá, hú hí với mấy em chơi cho nó sướng.
Cơ quan hữu trách cũng không thể dựa vào thông tin của nhà báo rồi muốn bắt ai thì bắt trong khi chưa có bằng chứng buộc tội. Nói đúng ra là việc bỏ tù, kết tội người khác, nhà báo không phải hoàn toàn chịu trách nhiệm. Đúng là luật của Việt Nam! Bởi vậy có một đạo diễn cho rằng ở Việt Nam bất cứ chuyện gì cũng có thể xảy ra.
Tại các ông nhà báo viết bậy, các ông có chức phận trong chính quyền đi tuyên truyền tầm bậy, xuyên tạc làm hoang mang dư luận trong khi người ta... vô tội! Nhà nước ta quang minh chính đại, xử đúng người đúng tội, không có vùng cấm, không để oan và lọt tội ai.
Cuối cùng, do chính sách khoan hồng (ban ơn), xét thấy mấy ông xuyên tạc, viết bậy không có tội nghiêm trọng, được tha. Trái banh đá qua sàng lại, tội nhân "lọt lưới"! Phe nào thắng phe nào trong ván này nhỉ? Còn phải hỏi! Bị răn đe, bịt miệng hết thì chắc chắn phe tham nhũng thắng chứ còn ai!
Ngày nay không như thời xưa, phương tiện truyền thông mạnh lắm. Các ông có chức có quyền, lãnh đạo đảng phái, phe nhóm mình của các nước văn minh trên thế giới rất sợ báo chí, đài truyền hình, hệ thống viễn thông của các "thế lực thù địch"; những việc làm, lời nói chỉ cần sơ ý chút xíu thôi là bị lãnh "búa" của thiên hạ liền.
Như thế đất nước người ta mới trong sạch, đạo đức được gọt giũa thường xuyên nhờ thông tin, nhờ tự do ngôn luận. Thế mà mấy ông nhà mình lại đi làm ngược lại rồi lấp liếm, cãi chày cãi cối là nước nào mà không có tham nhũng. Hỏi lại, trước năm bảy lăm, miền Nam có tham nhũng không? Xã hội có bất công không? Có mua quan, bán chức không? Đầy ra đấy!
Không học những cái hay mà đi tìm những cái dở để so sánh! Họ lấp liếm, biện hộ để gở thể diện, tự làm cho mình an lòng hơn theo cái kiểu cùng một tội, nhiều người phạm đỡ áy náy
Thời nay là thời của "thế giới đại đồng" (không dùng chữ hội nhập. Nói thế giới đại đồng nghe cho nó oai vậy mà), ngôn ngữ dùng loạn xạ: Pha chế, cắt xén, thêm bớt cho tiện khi sử dụng là điều khó tránh khỏi. Nhưng làm sao nói cho đủ nghĩa, rõ ràng, dễ hiểu và vừa lòng mọi người thật là một điều khó!
Những "Đàn Chim Việt" tan tác, lưu lạc khắp bốn phương trời, nhìn lối sống của người ta, không biết có nên giữ tập quán của cha ông để tự hào, phô trương, nói lên cho dân bản xứ biết là dân tộc mình có bốn ngàn năm văn hiến?
DCVOnline

Bức thư tay của Đức Tăng thống Thích Huyền Quang gửi Đại lão Hoà thượng Thích Quảng Độ

Trong cơn đại Pháp nạn ngày nay, còn có một đại nạn giữa lòng Phật giáo. Đó là sự biến tính trong hành động, trong suy nghĩ và trong ngôn ngữ của một số vị Tăng và Cư sĩ. Đọc các bài viết được chuyển tải qua Nhóm Tăng Ni Hải ngoại, Nhóm Thân hữu Già Lam, Nhóm Về Nguồn, Nhóm Tám vị Hoà thượng, xuất phát từ California, Canada và Úc Đại Lợi, tất thấy sự suy thoái đạo đức qua việc phô diễn ý nghĩ và ngôn ngữ manh động của thời đại. Xỉ vả, tố giác, dựng chuyện vu cáo là bàn đạp tiến thân của các vị Tăng sĩ và Cư sĩ tu xuất này. Trong cuộc mạ lỵ và vu cáo thiên hình vạn trạng ấy, thử lấy đề tài bất kính của họ đối với hai nhà lãnh đạo Giáo hội trong nước, tất sẽ có thước đo nhân cách họ.
Luận điệu kéo dài 8 tháng qua của các nhóm Tăng sĩ và Cư sĩ tu xuất nói trên mong muốn dựng lên một hình ảnh cô quạnh, khù khờ của Đức Tăng thống Thích Huyền Quang và Đại lão Hòa thượng Thích Quảng Độ. Ba vị sư Chơn Thành, Quảng Thanh, Nguyên Trí ở miền Nam California chúng khẩu đồng từ lên đài và qua báo nói rằng Đức Tăng thống "lẩm cẩm" rồi. Tám Hoà thượng: Thắng Hoan, Trí Chơn, Chơn Thành, Nguyên Lai, Hạnh Đạo, Nguyên An, Tín Nghĩa và Nguyên Trí cùng Nhóm Tăng Ni Hải ngoại do bốn ông NĐ, TH, VH, NS chủ trương, thì tạo ra một hình ảnh hai Ngài Huyền Quang, Quảng Độ bị bao vây đến chẳng còn biết trời đất, thế sự gì cả. Lấy cái bất trí của mình gán cho người khác bất trí. Từ đó xách mé hai Ngài bị "kẻ khác" tiếm danh lợi dụng, giả tạo văn kiện, "làm tan nát Giáo hội". Tác nhân chính làm tan nát Giáo hội là Đảng Cộng sản, thì bọn họ lấm lét không dám động, mà chỉ quay ngược mũi giáo chĩa vào nội bộ Giáo hội đâm kích, phá phách.
Hoàn thành xong châm ngôn "bắt rắn phải chặt đầu rắn", mà trước đây Hoà thượng Thích Trí Tịnh trong nước bày kế cho nhà cầm quyền Cộng sản bắt giam Hoà thượng Thích Quảng Độ năm 1994 và kết án 5 năm tù giam, tám vị Hoà thượng nói trên triệu tập Đại hội Bất thường ngày 12.1.2008 tại chùa Phổ Đà và chùa Bảo Quang của hai sư Hạnh Đạo và Quảng Thanh ở Nam California, nhằm ly khai GHPGVNTN để cho ra đời tổ chức mới có tên "Cộng đồng Phật giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ". Công đồng này dự tính phô trương vào Ngày Về Nguồn tổ chức vào ngày 21.9 năm nay tại chùa Bát Nhã của sư Nguyên Trí ở Santa Anna, được Hoà thượng Thích Minh Tâm, Trưởng Nhóm, ở Pháp vừa ra Thông bạch hôm 13.3 đề cao và kêu gọi hậu thuẫn Ngày Về Nguồn này. Từ 8 vị Hoà thượng nay danh sách bổ sung thành 15 vị: Thích Giác Nhiên, Thích Thuyền Ấn, Thích Thắng Hoan, Thích Trí Chơn, Thích Nguyên Lai, Thích Chơn Thành, Thích Hạnh Đạo, Thích Thiện Hương, Thích Tín Nghĩa, Thích Phước Thuận, Thích Nguyên An, Thích Nguyên Trí, Thích Minh Tuyên, Thích Pháp Tánh và Thích Giác Chân.
Đầu đàn là "Đại lão Hoà thượng Thích Giác Nhiên" được công cử thay mặt "Cộng đồng Phật giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ" về Hà Nội dự Đại lễ Phật Đản LHQ từ 13 đến 17.5 vừa qua. Khi đọc diễn văn ở Hà Nội, Hoà thượng tự nhận là đại diện cho "cộng đồng Phật giáo hải ngoại"!
Bây giờ các vị bất kính với hai nhà lãnh đạo tối cao của GHPGVNTN, Đức Tăng thống Thích Huyền Quang và Đại lão Hoà thượng Thích Quảng Độ, lại còn trắng trợn bóp méo hình ảnh hai Ngài. Nhưng mươi năm trước, chính họ từng tôn vinh hai Ngài với tinh thần bất khuất, vô uý, can cường tay không tấc sắt chống lại bạo quyền, cứu Giáo hội dưỡng sinh ra họ?
Trong khi ấy, hai Ngài và GHPGVNTN vẫn không hề đổi thay với thời gian và qua lời nói, qua ý chí, qua các văn kiện đối đáp trước uy vũ không hề khuất phục. Đức Tăng thống chống đối và tù tội từ thời kháng chiến chống Pháp ở Liên khu 5 đầu thập niên 50, rồi suốt 33 năm qua để bảo vệ một tôn giáo của dân tộc. Hoà thượng Thích Quảng Độ từ sơ khởi 1945 đã thấy rõ bản chất Cộng sản qua dòng máu thấm đượm mảnh đất quê hương khi Bổn sư ngài bị hành quyết. Những năm tháng ấy, các nhóm người trên đây ở đâu? làm gì? Nay họ đang làm gì? và cho ai?
Để dựng lại ý chí đại hùng, đại lực, đại từ bi của Đức Tăng thống Thích Huyền Quang và Đại lão Hoà thượng Thích Quảng Độ, Phòng Thông tin Phật giáo Quốc tế xin lần lượt công bố những văn kiện lịch sử viết từ tay hai Ngài, để những ai đang bị nhóm người phản Tổ hại Thầy đánh tráo lịch sử, gây hoang mang dư luận, được thấy rõ đâu chính đâu tà, đâu là đạo nghĩa Việt Nam.
Hôm nay chúng tôi xin công bố bức thư tay của Đức Tăng thống Thích Huyền Quang gửi Đạo lão Hoà thượng Thích Quảng Độ. Thư viết từ nơi lưu đày Quảng Ngãi ngày Hoà thượng Thích Quảng Độ tái nhậm chức Tổng Thư ký Viện Hoá Đạo:
***
Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất
Viện Hoá Đạo
Pl. 2538 - Quảng Ngãi, ngày 12.10.1994
Số: 83-VPLV-VHĐ
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật
Quyền Viện trưởng Viện Hoá Đạo, GHPGVNTN
Kính gởi: Hoà thượng Thích Quảng Độ
Tổng Thư ký Viện Hoá Đạo, GHPGVNTN, tại Saigon
Tôi xin nhân danh Hội đồng Lưỡng Viện GHPGVNTN kính gởi đến Hoà thượng lời cầu chúc An lành và Dũng mãnh để phục vụ Đạo pháp và Giáo hội. Tôi cũng như Hội đồng Giáo phẩm Lưỡng Viện Giáo hội vô cùng hoan hỷ là sau 19 năm tù đày gian khổ mà Hoà thượng vẫn giữ được sức khoẻ để ngày nay tiếp tục gánh vác Phật sự trong hoàn cảnh Pháp nạn lâu dài đầy khó khăn và nguy hiểm.

*Thủ bút bức thư tay Đức Tăng thống gửi Đại lão Hoà thượng Thích Quảng Độ

Thưa Hoà thượng! Sau đây là một số sự việc để Hoà thượng lưu ý trong việc thiết lập Văn phòng lưu vong Viện Hoá Đạo:
1. Chúng tôi nghĩ là Hoà thượng ở đâu là Văn phòng Tổng thư ký Viện Hoá Đạo Lưu vong ở đó, như Văn phòng Quyền Viện trưởng ở Quảng Ngãi. Không cần lập cơ quan làm việc ngoài nơi cư trú hiện nay của Hoà thượng, nhưng rất nghiêm mật.
2. Hoà thượng có thể ký các văn bản có nội dung Phật sự nội bộ, với tư cách Thừa uỷ nhiệm Quyền Viện trưởng cũng như các giấy tờ cần thiết cho Tăng Ni Phật tử đã và sẽ qui tụ phục vụ Giáo hội để tuỳ nghi tiện dụng.
3. Mọi chi phí cho Văn phòng Tổng thư ký sẽ do sự giúp đỡ của Tăng Ni Phật tử xa gần và tuỳ đó chi dụng cũng như chịu đựng mọi thiếu thốn khó khăn trong hoàn cảnh lưu vong của Giáo hội hiện tại.
4. Hoà thượng cố gắng soạn thảo tài liệu để xây dựng ý thức trách nhiệm cho Tăng Ni Phật tử trong nhiệm vụ đối với Đạo pháp và Giáo hội trong sự nghiệp phục hồi sinh hoạt bình thường của Giáo hội như trước năm 1975.
5. Đường hướng của Giáo hội lưu vong đã và đang đòi hỏi Đảng Cộng sản và Nhà nước Cộng sản Việt Nam phải giải quyết các yêu sách đã ghi ở "Đơn xin cứu xét nhiều việc" ngày 25.6.1992 và tôn trọng tự do tôn giáo và nhân quyền của nhân dân Việt Nam.
6. Chúng ta bác bỏ mọi luận điệu: hoà hợp, đoàn kết thống nhất Phật giáo, vì chúng ta có làm gì mất thống nhất đoàn kết và hoà hợp nội bộ mà nay phải xây dựng lại sự đổ nát của Giáo hội trong 19 năm qua (PTTPGQT nhấn mạnh).
7. Giáo hội sẽ không chấp nhận một sự can thiệp nào từ bên ngoài có âm mưu lấy gậy ông đập lưng ông một lần nữa, cũng như không hợp tác với tổ chức Phật giáo nào thiếu trang nghiêm, thanh tịnh, nhất là thiếu tư cách kế thừa lịch sử Phật giáo Việt Nam (PTTPGQT nhấn mạnh).
8. Giáo hội không mưu đồ địa vị chánh trị mà chỉ đòi sự độc lập chủ quyền của tôn giáo mà luôn luôn bị những thế lực chính trị thời đại đánh phá suốt 300 năm cận đại, nhưng Phật giáo Việt Nam vẫn vượt qua và đi lên trong 100 năm ngày một vững chãi.
9. Chư Thánh Tử vì Đạo, các Cư sĩ hiển công và Tăng Ni Phật tử nhiều đời đã đổ ra biết bao xương máu, tù đày để bảo vệ xây dựng Đạo pháp được trường tồn với Dân tộc qua 2000 năm có công giữ nước dựng nước. Chúng ta là những người kế thừa Chúc Thư của cố Đại lão Hoà thượng Thích Đôn Hậu, Chánh Thư ký kiêm Xử lý Viện Tăng Thống GHPGVNTN đã và đang được lịch sử quang vinh của Phật giáo và sử Dân tộc Việt Nam vào cuối thế kỷ 20 này.
Tất cả Hội đồng Lưỡng Viện Giáo hội Quốc nội và Hải ngoại sẽ gặp nhau tại Việt Nam Quốc Tự, Tổ đình Ấn Quang. Linh Mụ, Từ Đàm, Vĩnh Nghiêm và Quán Sứ Hà Nội, khi cuộc vận động Giải trừ Pháp nạn Quốc nạn hiện nay được thành tựu đầy chính nghĩa và được sự ủng hộ nhiệt tình của dư luận rộng lớn trong và ngoài nước. Và mong rằng Hoà thượng cũng hoan hỷ với Phật sự mà chúng tôi vừa trình bày trên.
Trân trọng kính chào Hoà thượng Tổng Thư ký.
(Ấn ký)
Tỳ kheo Thích Huyền Quang
Bản sao kính gởi:
- Các cấp Giáo hội tại Quốc nội và Hải ngoại
"để thay báo cáo và tiện làm việc - giúp đỡ";
- Lưu chiếu Văn phòng Lưu vong Viện Hoá Đạo.

Khủng hoảng thực phẩm thế giới

Trần Bình Nam

I. Vấn nạn
Thế giới đang trải qua một cơn khủng hoảng thực phẩm gay gắt.
Đây không phải là một vấn đề mới. Cách đây gần 200 năm, ông Thomas Robert Malthus (1766-1834) nhà kinh tế và nhân chủng học người Anh đã tiên đoán rằng thế giới càng đông người thì đến một lúc sẽ không đủ thực phẩm cho mọi người có cái ăn. Nhưng các chuyên viên thực phẩm bảo rằng: không lo. Con người sẽ khẩn thêm đất và tạo ra giống tốt sản xuất nhiều để có đủ thực phẩm cho một chục tỉ người trên thế giới.
Mấy chục năm gần đây khi giá dầu thô tăng lên do nhu cầu phát triển của Trung quốc và Ấn độ, các chuyên viên năng lượng cười bảo: đừng lo thiếu dầu mỏ. Người ta sẽ dùng bắp chế biến xăng chạy xe. Nhưng một số chuyên viên lương thực đã lo ngại rằng đem bắp sản xuất dầu sẽ sinh ra nạn thiếu thực phẩm tại các nước nghèo (ethanol và nạn đói trên thế giới).
Bước qua thế kỷ 21, thế giới bận rộn với cuộc chiến tại Afghanistan và Iraq nên hầu như quên bẵng vụ thực phẩm và dầu thô.
Vào cuối mùa hè năm 2007 lúa mì trên thị trường thế giới bỗng nhiên lên giá. Lúc đầu người ta nghĩ vì mất mùa tại Hoa Kỳ và Âu châu và hạn hán tại Úc châu. Nhưng không, hình như có một phản ứng dây chuyền do giá dầu thô lên cao làm cho giá sinh hoạt nhất là thực phẩm tại khắp nơi trên thế giới tăng vọt.
Trong khi đó một số nước có khả năng xuất cảng nông phẩm tạm ngưng xuất cảng để cho trong nước có đủ dùng làm cho nguồn cung cấp lương thực trên thế giới bỗng nhiên bị hạn chế. Lúc này người ta mới thấy bắp là cần thiết và Hoa Kỳ và Brazil đã quá phung phí để chế xăng chạy xe làm cho giá bắp trên thị trường lương thực tăng giá phi mã. Giá bắp kéo theo giá đậu nành tiêu thụ nhiều tại Trung quốc. Và cứ thế giá các loại thực phẩm căn bản như bắp, đậu nành, lúa mì, lúa mạch, gạo, đậu phụng, mè, kê đều lên giá.Chưa hết, các nhà đầu tư từ bỏ thị trường nhà cửa đang xuống quay qua đầu tư vào thị trường thực phẩm đang lên làm cho thực phẩm đã khan hiếm càng trở nên khan hiếm. Và do đồng mỹ kim mất giá người ta đổ ngoại tệ mạnh hơn để mua lúa mì của Hoa Kỳ để tích trữ. Các nước Nhật, Phi, Nam Hàn, Đài Loan thi nhau mua bất chấp giá cả. Và vào lễ Giáng sinh 2007, cuộc khủng hoảng thực phẩm trên thế giới bùng nổ. Cơ quan Lương Nông Liên hiệp quốc cảnh báo nạn đói đã xuất hiện tại Bắc Hàn và các nước Tây Phi châu.
Dân chúng trong ít nhất 14 quốc gia xuống đường biểu tình bày tỏ sự bất mãn trước nạn giá thực phẩm lên cao. Thủ tướng nước Haiti Jacques Edouard Alexis từ chức, và tại Bangladesh 20.000 công nhân xuống đường đình công đòi tăng lương để đủ tiền nuôi sống gia đình. Chính phủ Nam Dương giải tỏa ngân khoản khẩn cấp để cứu đói.
Tuy nhiên dù nơi nào giá thực phẩm cũng lên cao, nhưng ảnh hưởng mỗi vùng một khác, tùy theo trình độ kinh tế mỗi nơi. Tại các nước phát triển dân dùng từ 20% đến 30% lợi tức cho thực phẩm thì giá thực phẩm lên cao chưa thay đổi mức sống của dân chúng. Nhưng tại các nước đang mở mang dân chúng dùng từ 60% đến 80% lợi tức cho thực phẩm thì giá thực phẩm tăng làm thay đổi mức sống của dân chúng có thể đưa đến bất ổn xã hội. Và một tỉ người có hoa lợi mỗi ngày một mỹ kim thì chỉ có thể sống cầm hơi với giá thực phẩm gia tăng hằng ngày.
Hai bản thống kê sau đây cho thấy tình hình thiếu đủ thực phẩm hiện nay trên thế giới:

Hai nguyên nhân chính khác làm cho giá thực phẩm tăng vọt là:
1) Như đã nói một số nước sản xuất gạo đã hạn chế xuất cảng như Trung Quốc, Việt Nam, Ấn Độ, Ai Cập, Cambodia, và Nam Dương; Argentina hạn chế xuất cảng bắp; Liên bang Nga và Ukraine, Kazakhstan hạn chế xuất cảng các loại ngủ cốc.
2) Tiêu thụ tăng, như tại Trung Quốc và Ấn Độ dân chúng có khả năng tài chánh ăn thịt nhiều hơn và phải dùng thực phẩm nuôi súc vật. Theo thống kê muốn sản xuất một cân thịt bò cần ít nhất 7 cân bắp, một cân thịt heo cần 6.5 cân thực phẩm và một cân thịt gà cần 2.6 cân thóc.
Hoa Kỳ là nước sản xuất thực phẩm. Nhưng độ ấm của bầu khí quyễn sẽ là một yếu tố làm cho sự sản xuất thực phẩm bị giảm bớt và là một yếu tố làm cho lương thực trên thế giới càng khan hiếm. Bộ Canh Nông Hoa Kỳ trong một bản báo cáo phổ biến ngày 27/5/08 cho thấy rằng độ nóng của khí bầu không khí làm cho nước khan hiếm, mùa màng dễ bị hỏng, súc vật không được béo tốt, sản xuất ít sữa và dễ bệnh vào mùa hè. Cỏ dại tràn chiếm các cánh đồng phía bắc (vì trời ấm hơn) và sức chống thuốc trừ cỏ mạnh hơn. Khí trời ấm làm dễ cháy rừng và đốt cháy hoa mầu. Các yếu tố kể trên có tính toàn cầu.

II. Các giải pháp
Giá thực phẩm đang trở thành một vấn nạn thế giới và đòi hỏi giải pháp toàn cầu. Một số nhà khoa học và chuyên viên về lương thực đã đề ra một số giải pháp để giảm thiểu sự thiếu lương thực:
Ngưng sản xuất xăng từ bắp trong một thời gian. Tại Hoa Kỳ và Brazil người ta chế xăng từ bắp (gọi là biofuel), tại Âu châu làm bằng hạt cải dầu (rapeseed), trái cây cọ (palm) và dầu đậu nành, và việc này làm cho giá các thứ thực phẩm này tăng giá lên từ 25% đến 33%. Viện nghiên cứu lương thực thế giới cho rằng việc trợ cấp các cơ sở sản xuất biofuel là một việc làm vô nhân đạo và đề nghị thế giới đồng ý với nhau ngưng sản xuất trong vòng 5 năm để tìm ra một giải pháp thích hợp cho năng lượng và lương thực. Việc này không đơn giản đối với Hoa Kỳ. Từ năm 2001 đến nay Hoa Kỳ đã đầu tư hàng tỉ mỹ kim vào việc sản xuất biofuel. Ngưng sản xuất sẽ làm cho các nông dân vòng đai nông nghiệp ở trung bắc Hoa Kỳ có vấn đề. Đó là chưa nói đến ngưng sản xuất biofuel giá xăng sẽ tăng cao hơn và ảnh hưởng ngược lại đến giá cả lương thực. Hiện nay mỗi ngày thế giới sản xuất được 300.000 thùng (barrel) biofuel và đáp ứng được 33% nhu cầu xăng gia tăng hằng ngày trên thế giới. Một giải pháp toàn vẹn hơn là chuyển qua việc sản xuất biofuel bằng nguyên liệu không phải là lương thực như cỏ, cây rừng và rong biển. Hoa Kỳ đang nghiên cứu và có thể đi vào sản xuất thương mãi vào năm 2012.
Hoa Kỳ thay đổi hình thức giúp đỡ: Hiện nay mỗi năm Hoa Kỳ giúp thế giới 2 tỉ mỹ kim thực phẩm. Theo luật, chính phủ Hoa Kỳ mua thực phẩm thặng dư của nông dân Hoa Kỳ, và thuê tàu thủy của Hoa Kỳ chở đến các nơi cần (có khi xa nửa vòng trái đất) giao cho các cơ quan thiện nguyện địa phương để họ phát không hay bán lại với giá rẻ. Cách thức giúp đỡ nhiêu khê chậm chạp này đôi khi làm cho việc cứu giúp không kịp thời. Ngoài ra nó làm cho giá thực phẩm tại địa phương trở nên rẻ rề và nông dân địa phương không muốn sản xuất nữa. Có ý kiến đề xuất chính phủ Hoa Kỳ nên dành ít nhất 25% tiền để mua thực phẩm ngay tại địa phương phân phối cho dân. Như vậy vừa nhanh vừa giúp nông dân địa phương sản xuất. Tuy nhiên đề nghị này khó được quốc hội Hoa Kỳ thông qua vì các nhà làm luật Mỹ cần bảo vệ các nông dân Hoa Kỳ và làm cho ngân khoản trợ giúp trở lại kích thích nền kinh tế Hoa Kỳ.
Gây giống và tăng cường đất, phân: Tại các nước Phi châu nông dân chỉ dùng 10% lượng phân dùng tại các nước phát triển trên cùng một diện tích canh tác nên hoa lợi rất kém. Cơ sở thiện nguyện Rockefeller và Bill & Melinda Gates cùng với Ngân hàng Thế giới đã bỏ ra hằng trăm triệu mỹ kim để thiết lập các cơ sở nghiên cứu đất và phân và cấp phiếu trợ cấp mua phân cho nông dân Phi châu. Tuy nhiên phương pháp này bị chỉ trích là làm chết sáng kiến của nông dân địa phương. Kinh nghiệm cho thấy nông dân Ấn Độ cùng một thửa đất sản xuất gấp 4 lần nông dân Phi châu, trong khi nông dân Trung Quốc sản xuất gấp 7 lần.
Tạo giống: Bằng cách thay đổi bản chất hạt giống (genetically modified - GM) là một phương cách giúp tăng cường sản xuất, hiện thịnh hành tại Hoa Kỳ, Brazil, Argentina, Úc châu và Canada, nhưng các nước Âu châu còn dè dặt vì ngại có hại cho sức khỏe con người, cho cây cối và các giống ngũ cốc thiên nhiên.
Ngăn chận đầu cơ hưởng lợi: Trong khi thực phẩm khan hiếm, một số nhà đầu tư bỏ tiền tích trữ lương thực kiếm lời làm cho thực phẩm càng khan hiếm hơn. Ngăn chận đầu tư hưởng lợi bằng luật hay bằng chính sách tài chánh cũng là một trong những phương pháp chống khan hiếm thực phẩm. Tuy nhiên một số chuyên viên về kinh tế tài chánh và thực phẩm không cho đây là một phương pháp hữu hiệu. Những chuyên viên này cho rằng phương pháp này bóp méo thị trường không cho nó chuyển vận theo luật cung cầu.
Bỏ nguyên tắc viện trợ nông dân: Hoa Kỳ và các nước Âu châu có chương trình trợ cấp nông dân. Các vòng hội đàm Doha (trong khuôn khổ Tổ chức Mậu dịch Thế giới - WTO) trong 6 năm qua không giải quyết được vấn đề chấm dứt trợ cấp nông dân và làm bóp méo thị trường lương thực thế giới. Mỗi năm Hoa Kỳ và Âu châu trợ cấp 17 tỉ mỹ kim cho nông dân mình làm cho giá lương thực Hoa Kỳ và Âu châu bán ra thị trường thế giới quá rẻ làm cho nông dân các nước đang phát triển không thể sản xuất cạnh tranh. Thời gian gần đây đứng trước vấn đề khan hiếm thực phẩm, nhiều quốc gia đã lấy những quyết định đơn phương không cần chờ kết quả của các vòng hội đàm Daho. Thí dụ Ấn Độ, Ai Cập bỏ thuế nhập cảng để dân có lương thực rẻ tiền, trong khi Liên bang Nga, Argentina và Việt Nam ngưng xuất cảng thực phẩm để bảo đảm đủ thực phẩm cho dân trong nước.
Khuyến khích tiêu thụ bớt thịt: Hiện nay dân Trung Quốc và Ấn Độ khá giả hơn nên ăn nhiều thịt (nhất là thịt heo đối với Trung Quốc), và làm tiêu hao nhiều nguồn thực phẩm như bắp để cho trâu bò, heo gà ăn. Tuy nhiên, phương pháp này rất tế nhị vì dân Mỹ và Âu châu vốn ăn thịt từ lâu và ăn nhiều, bây giờ dân Trung Quốc và Ấn Độ mới biết ăn ngon thì khuyên giảm ăn để tiết kiệm thực phẩm cho người nghèo hơn thì thật không ổn.
Phát huy tinh thần liên đới: Vấn đề khan hiếm thực phẩm hiện nay là một vấn đề chung của 6.6 tỉ nhân mạng trên trái đất chứ không riêng gì của một vùng nào trên thế giới. Cho nên tinh thần liên đới trách nhiệm và giúp đỡ nhau là một tinh thần tối cần thiết, vì vào giữa thế kỷ 21 này dân số thế giới sẽ đạt đến 9.1 tỉ người, tức tăng thêm 2.5 tỉ miệng ăn.
Các quốc gia sung túc và giàu có thường có chương trình giúp đỡ các nước nghèo, nhưng trên thực tế không thực hiện lời cam kết. Năm 2002 các nước giàu cam kết trích 0.7% tổng sản lượng quốc gia để giúp các nước nghèo, nhưng chỉ có 22 nước giúp 0.45%, và Hoa Kỳ chỉ giúp 0.16%. Khối G-8 đã hứa sẽ tăng gấp đôi tiền viện trợ lên con số 65 tỉ mỹ kim từ năm 2004 cho đến năm 2010, nhưng còn phải chờ xem.
Sau cùng một vài con số phí phạm cần quan tâm. Trên thế giới hiện nay mỗi ngày có 25.000 người chết đói, trong khi tại Hoa Kỳ mỗi năm đổ đi khoảng 48 tỉ kilo thực phẩm ăn thừa, trung bình mỗi người Mỹ đổ đi 160 kilo thực phẩm mỗi năm.

III. Mặt tích cực của cơn khủng hoảng lương thực
Cơn sốt thực phẩm hiện nay đang gõ cửa Hoa Kỳ là nước chưa từng đối diện với việc thiếu thực phẩm nên có khả năng cao thức tỉnh thế giới về một vấn nạn chung trước mắt. Và đó là tác dụng tích cực nhất của cơn khủng hoảng này.
June 1, 2008
Tài liệu tham khảo:
1. "The Economics of Hunger: A brutal convergence of events has hit an unprepared global market" (The Washington Post National Weekly Edition - May 5-11.2008) by Anthony Faiola
2. "Fixing the Food Crisis" (US News & World Report - May 19, 2008) by Marianne Lavelle & Kent Garber
3. "Food price inflation is just the beginning" (The San Diego Union-Tribune - May 28, 2008) by Mike Lee
4. "Thomas Malthus" (History of Classical Economics), Google