Gương xưa tích cũ: Theo gió đuổi trăng

Mõ Sàigòn

Thiệu là con vua Nguyên đế nhà Tần. Lúc nhỏ đã cực kỳ thông tuệ, ứng xử khôn ngoan, nên được nhiều người yêu mến. Mẹ của Thiệu là hoàng hậu Túy Phi, một mặt thì hãnh diện vì thông minh tài trí của con, mặt khác lại phập phồng lo sợ, nên thường lui tới miễu đình để tỏ lộ thành tâm. Mong Cậu Bà ngó tới.
Ngày nọ, có sứ thần từ Trường an tới vấn an, gặp lúc có Thiệu lăng xăng ở đó. Nguyên đế mới hỏi rằng:
- Nếu đem so Trường an với mặt trời để đến nơi này, thì cái nào gần hơn?
Thiệu vọt miệng đáp:
- Trường an gần hơn.
Nguyên đế ngạc nhiên, hỏi:
- Tại sao lại như vậy?
Thiệu bình tĩnh đáp:
- Con chỉ nghe nói có người ở Trường An lại, chứ chưa từng nghe nói có người ở mặt trời đến đây bao giờ. Suy như thế đủ biết Trường an gần hơn nhiều đó vậy.
Nguyên đế gật gù đắc ý, rồi như không thể ngăn được nỗi phấn khích tràn ngập trong lòng, bèn ngước nhìn sứ thần trố mắt ở gần bên, sảng khoái nói:
- Con ta tuổi đang còn nhỏ, nhưng thông đạt lý tình, thì mai này ngự ở ngôi cao, ắt ngon lành hết biết!
Tối ấy, sứ thần về nghỉ ở dinh quốc khách, mà tâm thần rã rượi như bánh tráng gặp mưa. Bất chợt có tiếng thưa rằng:
- Cao lương mỹ vị. Rượu thịt chất đầy. Hát ca đủ cả, mà tướng quân không vui, là nghĩa làm sao?
Sứ thần quay lại, nhận ra Triết Hùng là phó tướng của mình, bèn thở hắt ra. Chán nản đáp:
- Nếu muốn sống được ở trên đời, thì cần phải chịu đựng, nhưng... hết ý kiểu này, thì hổng biết có chịu nỗi hông? Hay lại đút đầu vô chỗ chết?
Triết Hùng trố mắt nói:
- Từ lúc chủ tướng đến đất Tần đến giờ, mọi việc êm xuôi, phải nói là như diều bay theo gió. Nay sắp sửa quy hồi cố quận, tao ngộ vợ con, thì lẽ ra phải mười phần hoan hỉ. Sao lại không vui?
Sứ thần liền đảo mắt một vòng, khi chắc chắn là chẳng có ai, liền đem chuyện khen con của Nguyên đế ra mà kể. Lúc kể xong, mới buồn hiu nói:
- Trời nóng như lửa, thì ngay cả sỏi đá cũng không còn. Hà huống thịt xương? Con mình trả lời trớt quớt như vậy, thì lẽ ra phải phân giải ngọn nguồn. Chớ có đâu hất mặt vỗ tay, khen dồn khen tới!
Triết Hùng ngẫm nghĩ một chút, rồi nhỏ giọng nói:
- Cha hỏi. Con trả lời. Đó là chuyện nội bộ của người ta. Hà cớ chi phải bận tâm cho lòng thêm rắc rối?
Sứ thần cau mặt đáp:
- Đúng là vậy, nhưng nó là con vua, bổn thân là Thái tử. Ít nữa ngồi nhẹ trên ngai vàng, mới thiệt chết con dân, chằng ăn trăn quấn!
Mấy ngày sau Nguyên đế đem chuyện đối đáp của Thiệu kể lại cho Túy Phi, gặp lúc có Thiệu ở đó, Nguyên đế mới hỏi rằng:
- Trường an gần hay mặt trời gần hơn?
Thiệu hý hửng đáp:
- Mặt trời gần hơn.
Nguyên đế ngạc nhiên nói:
- Cùng câu hỏi mà con trả lời câu trước ngược hẳn câu sau, là nghĩa làm sao?
Thiệu vừa được khen, liền thập phần mãn nguyện. Vênh mặt đáp:
- Con ngẩng đầu lên, trông thấy mặt trời, chớ không thấy được Trường an, thì lẽ gần xa đã tỏ tường rồi đó vậy.
Rồi nhìn cha, nhìn mẹ, chờ đợi khen thêm lần nữa, bất chợt nghe mẹ nói rằng:
- Trong Tứ thư, Ngũ kinh. Khi đề cập đến người quân tử, thì sách dạy thế nào?
Thiệu lẹ miệng đáp:
- Quân tử mười năm trả thù cũng chưa muộn.
Túy Phi nghe con trả lời với mình như vậy, liền há hốc miệng ra. Ú ớ nói:
- Ta hỏi là hỏi người quân tử thì phải thế nào? Chớ không hỏi cái điều... tào lao như rứa!
Thiệu tưởng mẹ trước mặt cha muốn kiểm tra trình độ của mình, liền vung tay đáp:
- Trên không thẹn với trời. Dưới không thẹn với đất. Giữa không thẹn với lòng, thì chắc chắn đó là người quân tử.
Lúc ấy, Túy Phi mới nhỏ nhẹ nói rằng:
- Con bây giờ là thái tử. Mai này nối gót phụ vương, thì không thể phán lung tung như thế này mà coi được. Lại nữa, minh quân chỉ có một lời. Không thể hí ngôn, thì con lại càng phải dưỡng tánh tu tâm nhiều hơn mới đúng.
Thiệu đang hớn hở là vậy, bỗng dưng bị thùng nước dội vào đầu, bèn nóng ruột nóng gan. Bực tức nói:
- Minh quân cũng một đời, mà không minh quân cũng một thời. Đã là vua mà sợ nọ lo kia, thì so với bá tánh có hơn gì không chứ?
Ngày nọ, nhằm tiết Thanh minh, Thiệu theo phụ vương lên miếu của Nguyên Thái tổ để hành lễ. Lúc đến nơi, lại gặp ngay chú tiểu vác một cái dùi, đem ra cái chuông treo ở góc sân mà đánh. Nguyên đế mới hỏi Thiệu rằng:
- Đúc đồng làm chuông. Đẽo gỗ làm dùi. Lấy dùi đánh chuông tiếng kêu boong boong, thì tiếng kêu ấy gỗ kêu hay là đồng kêu?
Thiệu tự tin đáp:
- Lấy dùi gõ vào tường vách không kêu, gõ vào chuông lại kêu, thì tiếng kêu ấy ở nơi đồng phát ra chớ còn ở đâu nữa!
Nguyên đế lại hỏi:
- Lấy dùi gõ vào đồng tiền trinh thì không kêu. Thế có chắc tiếng kêu ở nơi đồng mà ra không?
Thiệu bình thản đáp:
- Đồng tiền đặc, cái chuông rỗng. Vậy tiếng kêu là do ở các đồ vật rỗng mà ra.
Nguyên đế đưa tay xoa râu một cái, rồi nheo mắt hỏi:
- Lấy đất sét làm chuông, rồi lấy dùi gỗ đánh vào, thì không ra tiếng. Vậy có chắc tiếng kêu là ở đồ vật rỗng mà ra không?
Thiệu đảo mắt một vòng. Khi biết chắc tả hữu ở xa xa, bèn nhanh miệng đáp:
- Làm vua thì không cần biết cái nào kêu hay là không kêu, bởi đã có bọn nô tài lo lắng đầy đủ. Việc của phụ vương hôm nay và của con ở mai sau là: hưởng phước cho ngon. Kẻo ít nữa về với tổ tiên khỏi lòng gan đau xót!
Nguyên đế nghe con giải bày như vậy, ấm cả tấm thân, liền khoan khoái đáp:
- Con còn nhỏ mà đã biết nhìn xa trông rộng, thì nếu đem so với phụ vương, đã hơn nhiều lắm lắm.
Rồi ngước mặt lên trời. Sung sướng nói:
- Con hơn cha là nhà có phúc. Nhà ta đang có phúc, thì ngai vàng này ắt kéo tận thiên thu. Ngàn sau khoan khoái.
Tối ấy, lúc về đến hậu cung, Nguyên đế mặt mày tươi rói như ngày coi mắt vợ, khiến hoàng hậu hết sức ngạc nhiên. Trố mắt nói:
- Bão lụt thiên tai. Dân tình đói khổ, mà bệ hạ tươi như hoa hồng buổi sáng, là nghĩa làm sao?
Nguyên đế sảng khoái đáp:
- Nghĩ đến giang sơn này kéo mãi tận ngàn thu. Ta thiệt là quá đã!
Lúc ấy, hoàng hậu mới xụ mặt xuống mà nói rằng:
- Vợ chồng. Kỵ nhất là đồng sàng dị mộng. Nay hoàng thượng có niềm vui chôn chặt trong lòng, mà không san sẻ với thần thiếp đây, thì không biết chữ phu thê có còn hay không nữa?
Rồi nước mắt chảy thành dòng. Nghèn nghẹn nói:
- Người đàn bà phải dùng đến tình yêu để vun bồi nhan sắc. Nay tình yêu phai lạt thế này, thì chẳng những nhan sắc sẽ bay theo, mà cõi dương gian cũng chẳng quyến luyến mần chi thêm nữa...
Rồi úp mặt vào tay mà khóc. Nguyên đế thấy vậy, mới hơ hãi nghĩ rằng: "Ta ngự được trên ngai vàng này, là nhờ vào sự tính toán của vợ. Thỏa hiệp bên này và áp lực bên kia. Nay làm cho vợ buồn, đến nỗi đổ tuôn đôi dòng lệ, thì trước là không biết nghĩa ơn, sau không khéo... chỗ này cũng bay mất!", bèn tha thiết nói:
- Thương yêu một người, là phải làm cho người đó được vui vẻ. Chớ không phải trao buồn gởi khổ cho nhau. Có phải vậy chăng?
Hoàng hậu thút thít đáp:
- Dạ phải!
Nguyên đế lại nói:
- Con người ta khi không có ngai vàng, cứ ngỡ khi có rồi sẽ được hạnh phúc, bởi chỉ nghĩ lấy vàng ra là mua được - nhưng đến lúc có rồi - nếu đem so với khoảng thời gian đang tìm kiếm ngai vàng, thì lúc ấy lại hạnh phúc hơn. Có phải vậy chăng?
Hoàng hậu lấy tay gạt đôi dòng nước mắt. Gật đầu đáp:
- Dạ phải!
Lúc ấy, Nguyên đế mới từ tốn nói rằng:
- Muốn tự tại an nhiên, thì phải nghe mẹ của con mình. Chân lý đó lẽ nào ta không biết? Chỉ là niềm vui quá bất ngờ, đến độ ta không làm chủ được, khiến nàng phải nhỏ lệ tuôn rơi. Thiệt là không đúng!
Hoàng hậu đang ủ ê là vậy, bỗng tai nghe được những lời như dệt như thêu, liền cao hứng đáp:
- Một người đàn ông tốt, là nhờ vào người đàn bà mà thay đổi. Hoàng thượng hiểu đặng điều này, thì chẳng những bá tánh được vui, mà thần thiếp cũng... trong lòng thêm khoan khoái.
Rồi nhướng mắt chờ đợi. Nguyên đế thấy vậy, liền đem chuyện trao đổi về tiếng kêu với Thiệu ra mà kể. Lúc kể xong, bỗng thấy Túy Phi buồn vương mắt biếc. Chán nản nói rằng:
- Hạt cơm lên miệng còn rơi xuống đất! Huống chi hoàng thượng bây giờ vui với hạnh phúc ngàn năm - mà lãng quên hiện tại - thì có khác nào theo gió đuổi trăng. Làm sao biết sướng?

Lá thư cuối cùng của người tài xế

Thụy Khanh dịch

Một lần trên xa lộ, tôi thấy một nhóm cảnh sát hoàng gia Canada và vài người công nhân đang tháo gỡ phần còn lại của một chiếc xe tải bị mắc kẹt bên vách đá. Tôi đậu xe lại, nhập vào nhóm tài xế xe tải đang lặng lẽ quan sát đội công nhân.
Một cảnh sát bước lại chỗ chúng tôi chậm rãi nói: "Rất tiếc, người tài xế đã chết khi chúng tôi phát hiện ra anh ta. Có lẽ anh ấy bị lạc tay lái trong lúc trời có bão tuyết hai ngày trước đây. Thật khó để nhận ra người bị nạn nếu chúng tôi không may mắn thấy ánh nắng phản chiếu từ kính chiếu hậu". Viên cảnh sát lắc đầu buồn bã, rút trong túi áo khoác một lá thư: "Đây này, các anh nên đọc cái này. Tôi đoán anh ấy đã sống được khoảng hai giờ trước khi chết vì lạnh".
Tôi chưa bao giờ thấy cảnh sát khóc. Tôi nghĩ họ đã thấy quá nhiều cái chết và chứng kiến nhiều cảnh tượng hãi hùng nên họ không còn cảm giác gì trước những việc tương tự. Nhưng viên cảnh sát ấy đã lau nước mắt và đưa tôi lá thư. Đọc thư, tôi cũng như những người tài xế khác, không nói lời nào, chỉ lặng lẽ giấu những giọt nước mắt, trở về xe của mình.
Những từ ngữ trong thư như nung cháy tôi. Và sau nhiều năm, nó vẫn còn khắc sâu trong trí nhớ, như thể tôi đang cầm nó trước mặt. Tôi muốn chia sẻ lá thư đó với bạn, bạn bè của bạn và gia đình của họ.

Thư của Bill, tháng 12 năm 2000

"Vợ yêu quý của anh,
Đây là lá thư mà không người đàn ông nào muốn viết. Nhưng anh cũng đủ may mắn khi có một ít thời gian nói lên những gì anh đã quên nói nhiều lần trước đây.
Anh yêu em, em yêu ạ. Em đã từng nói đùa rằng anh yêu chiếc xe tải còn hơn cả yêu em bởi vì anh dành nhiều thời gian cho nó quá! Anh yêu cái khối sắt này vì nó cần cho chúng ta. Nó chứng kiến anh vượt qua những nơi khó khăn, những giờ khó nhọc. Anh đã có thể luôn kỳ vọng vào nó trên những chuyến hàng xa và nó luôn mau chóng giúp anh hoàn thành công việc. Nó không bao giờ làm anh thất vọng. Nhưng em có biết rằng anh yêu em cũng bởi những lý do đó. Em cũng đã chứng kiến anh vượt qua những thời khắc khó khăn.
Anh nhớ anh đã than phiền về chiếc xe cũ kỹ vậy mà anh không nhớ em cũng từng than thở khi mệt mỏi trở về nhà. Anh quá lo nghĩ đến những rắc rối của mình đến nỗi không nghĩ gì đến em. Anh nghĩ về những thứ em đã phải từ bỏ vì anh: quần áo, du lịch, tiệc tùng, bạn bè... Em đã không bao giờ trách móc và vì lý do nào đó anh đã không bao giờ nhớ cám ơn em. Khi anh ngồi uống cà phê với bạn bè, anh luôn nói về chiếc xe và những khoảng tiền sửa chữa nó. Anh nghĩ anh đã quên mất em là người bạn đời của anh.
Sự hy sinh và phấn đấu của em cũng nhiều như việc anh cố gắng để có được một chiếc xe mới. Anh rất hãnh diện về chiếc xe này và anh cũng rất hãnh diện về em. Nhưng anh chưa bao giờ nói với em điều đó. Anh cho đó là điều dĩ nhiên em đã biết. Nhưng nếu anh dành nhiều thời gian với em thay vì để chùi rửa, lau bóng chiếc xe thì anh đã có thể nói những lời thật lòng mình với em.
Nhiều năm tháng qua, trong những lần rong ruổi trên đường, anh biết những lời cầu nguyện của em luôn theo anh. Nhưng lần này những lời đó không đủ. Anh đang đau quá. Anh đang trên chặng đường cuối cùng. Và anh muốn nói lên những điều mà lẽ ra anh phải nói nhiều lần trước đây. Những điều bị lãng quên vì anh quá quan tâm đến chiếc xe và công việc.
Anh đang nghĩ đến những ngày kỷ niệm của hai đứa hay ngày sinh nhật đã bỏ lỡ, cả những vở kịch, những trận đấu hockey của các con mà em phải tham dự một mình vì anh đang đâu đó trên đường. Anh đang nghĩ về những đêm em cô đơn và nghĩ đến anh đang ở đâu, công việc như thế nào. Anh đang nghĩ về những lúc anh muốn gọi cho em chỉ để nói lời chúc ngủ ngon nhưng vì lý do gì đó lại tiếp tục chạy xe. Anh nghĩ về những giây phút thanh thản, yên lành khi nghĩ đến em cùng các con. Những bữa cơm gia đình em dành nhiều thời gian để chuẩn bị và tìm nhiều lý do để giải thích với các con vì sao anh không ăn cùng. (Vì anh đang bận thay dầu cho xe, anh đang bận sửa xe, anh đang ngủ vì buổi sáng anh phải đi sớm,...). Luôn luôn có một lý do nào đó! Khi chúng ta lấy nhau, em không biết thay bóng đèn, nhưng chỉ hai năm sau em đã có thể sửa lò sưởi những khi trời bão trong khi anh đang chờ dở hàng ở Florida.
Anh đã phạm nhiều sai lầm trong đời nhưng nếu nói anh chỉ có một lần quyết định đúng, anh nghĩ đó là khi anh hỏi cưới em.
Cơ thể anh đang đau. Nhưng tim anh thì đau hơn nhiều. Em không có mặt lúc anh ra đi, lần đầu tiên từ khi chúng ta có nhau. Anh thật sự thấy cô đơn và sợ hãi. Anh cần em nhiều lắm và anh biết đã quá trễ rồi. Anh nghĩ thật là tức cười, bây giờ tình yêu của anh thì đang ở xa anh ngàn dặm còn khối sắt vô tri đã sai khiến cuộc sống của anh nhiều năm nay thì đang ở đây. Nhưng anh cảm thấy em đang ở cạnh. Anh có thể cảm nhận tình yêu của em, trông thấy khuôn mặt em. Em đẹp lắm, có biết không? Anh nghĩ gần đây anh không nói với em điều đó dù em vẫn rất xinh đẹp.
Hãy nói với các con rằng anh yêu chúng rất nhiều. Anh sợ phải ra đi quá nhưng giờ phút đó đã đến rồi em yêu ạ. Anh yêu em rất nhiều. Hãy nhớ chăm sóc bản thân và luôn nhớ rằng anh đã yêu em nhiều hơn bất cứ cái gì trên đời. Anh chỉ quên không nói với em điều đó mà thôi.
Anh yêu em!
Bill."
Câu chuyện nhỏ này dành cho bất kỳ ai không để ý rằng, vì những lo toan thường nhật mà bản thân mình thường vô tâm với những người yêu thương...
Thụy Khanh dịch
(Theo Chicken Soup Daily).